Menstrüel migren nedir?
Menstrüel (adet) migreni, migren ataklarının adet döngüsüyle belirgin bir zaman ilişkisi gösterdiği durumdur. Uluslararası Baş Ağrısı Sınıflaması’na (ICHD-3) göre ataklar, kanamanın ilk günü 1. gün kabul edildiğinde, kanamadan 2 gün önce ile kanamanın 3. günü arasındaki beş günlük pencerede ortaya çıkar ve bu durum izlenen üç döngünün en az ikisinde görülür.
İki alt tip tanımlanır:
- Saf menstrüel migren: Ataklar yalnızca bu adet penceresinde görülür.
- Menstrüel ilişkili migren: Ataklar adet penceresinde düzenli olarak görülür; ayın diğer günlerinde de olabilir.
Adet dönemindeki atakların, diğer ataklara göre daha uzun sürme, daha şiddetli seyretme ve tekrarlama eğiliminde olduğu bildirilmektedir.
Adet döneminde migren neden artar?
Temel mekanizma, adet kanaması öncesinde östrojen düzeyinin hızla düşmesidir. Bu düşüş, migreni olan kişilerde beynin ağrı yollarının duyarlılığını artırır. Rahim kaynaklı prostaglandinlerin salınımı, uyku düzenindeki değişiklikler ve adet dönemine eşlik eden diğer fiziksel değişiklikler de katkıda bulunabilir.
Hormonlarla olan bu ilişki nedeniyle migren atakları ergenlikle birlikte artabilir, gebelikte birçok kadında azalabilir ve menopoz geçiş döneminde değişkenlik gösterebilir.
Belirtileri nelerdir?
Menstrüel migren atakları genellikle aurasızdır ve migrenin tipik belirtileriyle seyreder:
- Çoğunlukla tek taraflı, zonklayıcı baş ağrısı
- Işık ve ses hassasiyeti, bulantı
- Atağın uzun sürmesi ya da ertesi gün yeniden başlaması
Adet dönemine eşlik eden kramp, halsizlik ve uyku bozukluğu atağın etkisini artırabilir. Migrenin genel belirtileri için migren sayfasına bakabilirsiniz.
Nasıl değerlendirilir?
Menstrüel migrenin değerlendirilmesinde en değerli araç, en az üç döngü boyunca düzenli tutulan baş ağrısı ve adet günlüğüdür. Günlükte şunlar işaretlenir:
- Kanamanın başladığı ve bittiği günler
- Baş ağrısı olan günler, ağrının şiddeti ve süresi
- Kullanılan atak ilaçları
- Uyku, öğün düzeni gibi diğer olası tetikleyiciler
Günlük, atakların gerçekten adet penceresine bağlı olup olmadığını ve önleyici yaklaşımın hangi günlere odaklanması gerektiğini gösterir. Muayenede adet düzeni, hormonal yöntem kullanımı ve demir eksikliği gibi eşlik eden durumlar da sorgulanır; gerekirse kadın hastalıkları uzmanıyla birlikte değerlendirme yapılır.
Hangi yöntemler uygulanabilir?
Plan, atakların yalnızca adet döneminde mi, yoksa ay içinde başka günlerde de mi görüldüğüne göre şekillenir. Kapsamda şunlar yer alabilir:
- Atak dönemi için ilaç planının düzenlenmesi
- Döngüsü düzenli olanlarda, adet penceresine odaklanan kısa süreli önleyici yaklaşım
- Bu günlerde uyku, öğün ve sıvı alımı gibi tetikleyicilerin daha sıkı yönetilmesi
- Migrende fonksiyonel tıp değerlendirmesi kapsamında beslenme düzeninin ve magnezyum gibi mikro besin düzeylerinin incelenmesi
Hangi yaklaşımın uygun olduğu muayene ve günlük değerlendirmesi sonrasında birlikte belirlenir.
Adet dönemi dışında da atak oluyorsa ne yapılmalı?
Atakların bir kısmı adet penceresinde, bir kısmı ayın diğer günlerinde görülüyorsa durum menstrüel ilişkili migren olarak değerlendirilir. Bu durumda yalnızca adet günlerine odaklanan bir plan yeterli olmayabilir; ay boyunca atak sıklığını etkileyen uyku, beslenme ve stres gibi etkenler de ele alınır. Ayda dört ya da daha fazla atak yaşanıyorsa önleyici yaklaşım ayrıca konuşulur.
Ne zaman hekime başvurmalı?
- Adet dönemindeki baş ağrıları her döngüde günlük yaşamı aksatıyorsa
- Ağrı kesicilere ayda 10 günden fazla ihtiyaç duyuluyorsa
- Aura ilk kez ortaya çıktıysa ya da hormonal bir yöntem kullanırken auralı ataklar başladıysa
- Menopoz geçiş döneminde baş ağrısının biçimi değiştiyse
Auralı migreni olan kişilerin hormonal doğum kontrol yöntemi seçimini hekimleriyle konuşması önerilir.