
İnme nedir?
İnme, beyne giden kan akımının aniden bozulması sonucu beyin dokusunun zarar görmesidir. İnmelerin büyük çoğunluğu bir beyin damarının pıhtıyla tıkanmasıyla (iskemik inme), daha az bir bölümü ise damarın yırtılıp kanamasıyla (hemorajik inme) ortaya çıkar. Her iki durumda da beyin hücreleri dakikalar içinde etkilenmeye başlar.
Bu nedenle inme, muayenehanede değil acil serviste değerlendirilmesi gereken bir durumdur. Bu yazının amacı belirtileri tanımak ve ilk dakikalarda doğru adımı atmaktır.
İnme her yaşta görülebilir; ancak risk yaşla birlikte artar. Dünyada ölüm ve kalıcı engelliliğin önde gelen nedenleri arasında yer alır. Belirtileri tanımak, hem kendimiz hem de ailemiz ve çevremizdeki kişiler için hayati önem taşır.
İnmenin belirtileri nelerdir?
Belirtileri akılda tutmak için uluslararası bilgilendirme çalışmalarında kullanılan BE FAST yaklaşımı yardımcı olur:
- Denge: Ani baş dönmesi, dengesizlik, yürümede güçlük
- Göz: Bir ya da iki gözde ani görme kaybı ya da çift görme
- Yüz: Gülümserken yüzün bir tarafında kayma
- Kol: Bir kolda ya da bacakta ani güçsüzlük veya uyuşma; iki kol kaldırıldığında birinin aşağı düşmesi
- Konuşma: Konuşmada peltekleşme, kelimeleri bulamama ya da söyleneni anlayamama
- Zaman: Bu belirtilerden biri bile varsa saati not edip hemen 112’yi aramak
Bunlara ek olarak hayatın en şiddetli baş ağrısı şeklinde, aniden başlayan baş ağrısı da beyin kanamasının belirtisi olabilir.
Belirtiler geçerse yine de acile gitmek gerekir mi?
Evet. Dakikalar ya da saatler içinde tamamen geçen inme belirtilerine geçici iskemik atak denir. Bu atak, yakın dönemde kalıcı bir inme geçirme riskinin yüksek olduğunu gösteren önemli bir uyarıdır. Belirtiler geçmiş olsa bile aynı gün acil değerlendirme gerekir; nedenin araştırılması ve önleyici tedavinin hızla başlanması inme riskini azaltır.
Zaman neden bu kadar önemli?
İskemik inmede, uygun hastalarda tıkalı damarı açmaya yönelik pıhtı eritici tedavi belirtilerin başlamasından sonraki ilk 4,5 saat içinde uygulanabilir. Büyük damar tıkanıklıklarında ise seçilmiş hastalarda kateterle pıhtının çıkarılması (trombektomi) daha geniş bir zaman aralığında değerlendirilebilir. Bu tedavilerin uygun olup olmadığına acil serviste görüntüleme sonrası karar verilir; ancak her durumda ne kadar erken başvurulursa seçenekler o kadar fazladır.
İnme belirtilerini fark ettiğinizde ne yapmalısınız?
- Hemen 112’yi arayın; hastayı kendi aracınızla götürmeye çalışmayın.
- Belirtilerin başladığı saati ya da kişinin en son sağlıklı görüldüğü saati not edin.
- Kişiye yiyecek, içecek ya da ilaç vermeyin; yutma güçlüğü olabilir.
- Kişiyi güvenli bir şekilde yatırın, kusma varsa yan çevirin.
- Kullandığı ilaçların listesini ve önceki raporlarını yanınıza alın.
İnme riskini artıran durumlar nelerdir?
- Yüksek tansiyon (en önemli değiştirilebilir risk etkeni)
- Şeker hastalığı ve yüksek kolesterol
- Sigara kullanımı
- Atriyal fibrilasyon gibi düzensiz kalp ritimleri
- Hareketsizlik, fazla kilo ve aşırı alkol tüketimi
- Boyun damarlarında daralma
Risk etkenlerinin kontrolü inmeden korunmanın temelidir. Boyun damarlarındaki daralmanın değerlendirilmesi için Karotis Doppler ultrason, kolesterolün beyin sağlığıyla ilişkisi için kolesterol ve beyin sağlığı makalesine bakabilirsiniz.
Kaynaklar
- American Stroke Association. Stroke Symptoms
- Powers WJ ve ark. Guidelines for the Early Management of Patients With Acute Ischemic Stroke: 2019 Update. Stroke, 2019


