Fibromiyalji nedir?
Fibromiyalji, vücudun pek çok bölgesinde süregen ağrıyla seyreden ve buna yorgunluk, dinlendirmeyen uyku ve zihinsel bulanıklığın eşlik ettiği bir sendromdur. Kaslarda ya da eklemlerde iltihap ya da yapısal hasar yoktur; temel sorun, sinir sisteminin ağrı uyarılarını işleme biçimindeki değişikliktir. Beyin ve omurilikteki ağrı yolları duyarlı hale gelir ve olağan uyarılar bile ağrılı algılanabilir; buna merkezi duyarlılaşma denir.
Literatürü gözden geçiren bir çalışmaya göre fibromiyaljinin genel nüfustaki sıklığı %0,2 ile %6,6 arasında değişmektedir; kadınlarda %2,4–6,8 ile daha sık görülür.
Belirtileri nelerdir?
- Vücudun sağ ve sol yarısında, belin üstünde ve altında yaygın ağrı, sızı, yanma
- Dokunmaya ve basıya karşı artmış hassasiyet
- Dinlenmekle geçmeyen yorgunluk
- Uykuya dalmada ya da uykuyu sürdürmede güçlük, sabah dinlenmemiş uyanma
- Odaklanma ve hatırlamada güçlük
- Sabah tutukluğu, el ve ayaklarda uyuşma hissi
- Eşlik edebilen durumlar: baş ağrısı ve migren, huzursuz bağırsak, huzursuz bacak sendromu, kaygı ve depresyon
Belirtiler gün içinde ve dönem dönem dalgalanma gösterir; stres, uykusuzluk, soğuk ve aşırı yorgunluk sonrasında artabilir.
Fibromiyaljiye ne yol açar?
Kesin neden tam olarak bilinmemektedir. Kalıtsal yatkınlığın yanı sıra şu etkenlerin rol oynadığı düşünülmektedir:
- Süregen stres ve duygusal zorlanma
- Uzun süreli uyku bozukluğu
- Geçirilmiş enfeksiyonlar, fiziksel travmalar ya da ameliyatlar
- Romatizmal hastalıklar gibi eşlik eden ağrılı durumlar
Nasıl teşhis edilir?
Fibromiyalji tanısı, belirtilerin özelliklerine ve süresine dayanır. Yaygın ağrının en az üç aydır sürmesi, yorgunluk, uyku ve bilişsel yakınmaların eşlik etmesi ve belirtileri açıklayan başka bir hastalığın bulunmaması temel ölçütlerdir.
Değerlendirmede ayrıntılı öykü ve muayenenin yanı sıra benzer belirtiler yapabilen durumlar araştırılır: tiroid hastalıkları, D vitamini ve B12 eksikliği, kansızlık, romatizmal hastalıklar ve sinir hastalıkları. Bu amaçla kan tahlilleri ve gerektiğinde EMG istenir. Uyku apnesi şüphesinde ileri uyku değerlendirmesi önerilebilir.
Hangi yöntemler uygulanabilir?
Fibromiyaljide tek bir yöntem yerine, birbirini destekleyen yaklaşımların birlikte uygulanması önerilir. Avrupa Romatizma Birliği’nin (EULAR) önerilerinde ilk adım, hastalık hakkında bilgilendirme ve düzenli egzersizdir.
- Bilgilendirme: Hastalığın yapısal hasar bırakmadığının ve belirtilerin yönetilebileceğinin anlaşılması
- Düzenli egzersiz: Düşük yoğunlukta başlanıp yavaş yavaş artırılan yürüyüş, yüzme, su içi egzersizler ve germe çalışmaları
- Uyku düzeni: Düzenli uyku saatleri ve uyku bozukluklarının ele alınması
- Ağrı yönetimi: Gerekli durumlarda ilaç tedavisinin planlanması
- Tamamlayıcı uygulamalar: Bölgesel kas ağrılarında kuru iğne, uygun görülen kişilerde akupunktur
- Fonksiyonel tıp değerlendirmesi: Beslenme, mikro besin düzeyleri ve yaşam düzeninin incelenmesi — bkz. fonksiyonel tıp
- Stres yönetimi ve psikolojik destek: Gerekli durumlarda ruh sağlığı uzmanıyla birlikte
Ne zaman hekime başvurmalı?
- Vücudun birçok bölgesinde üç aydan uzun süren ağrı varsa
- Ağrıya dinlenmekle geçmeyen yorgunluk ve uyku bozukluğu eşlik ediyorsa
- Yakınmalar iş, aile ve sosyal yaşamı etkiliyorsa
Eklemlerde şişlik ve kızarıklık, ateş, kilo kaybı ya da kas güçsüzlüğü gibi belirtiler fibromiyalji dışındaki nedenleri düşündürür ve ayrıca değerlendirilmelidir.