MS nedir?
Multipl skleroz (MS), bağışıklık sisteminin yanlışlıkla merkezi sinir sistemine yöneldiği süregen bir hastalıktır. Beyin, omurilik ve görme sinirlerindeki sinir liflerini saran ve iletimi hızlandıran koruyucu kılıf (miyelin) hasar görür; hasar gören bölgelerde plak adı verilen iz alanları oluşur. Bu alanların yerine göre farklı belirtiler ortaya çıkar.
Uluslararası MS Federasyonu’nun MS Atlası’na göre 2020 yılında dünyada yaklaşık 2,8 milyon kişi MS ile yaşamaktadır. Hastalık kadınlarda erkeklere göre yaklaşık iki kat daha sık görülür ve çoğunlukla 20–40 yaşları arasında başlar.
MS belirtileri nelerdir?
- Bir gözde bulanık görme, renkleri soluk görme, göz hareketiyle artan ağrı
- Kol, bacak ya da gövdede uyuşma, karıncalanma, bant gibi sıkışma hissi
- Kol ya da bacakta güçsüzlük, yürümede zorlanma
- Denge kaybı, baş dönmesi, el titremesi
- Çift görme
- Boyun öne eğildiğinde sırttan aşağı inen elektrik çarpması hissi
- Belirgin yorgunluk
- İdrar sıkışması ya da sık idrara çıkma
- Dikkat ve bellek yakınmaları
Belirtiler çoğunlukla günler içinde gelişir ve haftalar içinde kısmen ya da tamamen gerileyebilir. Uyuşmanın diğer nedenleri için uyuşma ve karıncalanma sayfasına bakabilirsiniz.
MS türleri nelerdir?
- Ataklarla seyreden MS: En sık görülen tiptir. Belirtiler ataklar halinde ortaya çıkar ve ataklar arasında hastalık genellikle sabit kalır.
- İkincil ilerleyici MS: Ataklarla başlayan hastalığın yıllar içinde ataktan bağımsız olarak yavaş ilerlemeye başlamasıdır.
- Birincil ilerleyici MS: Hastalığın başlangıçtan itibaren belirgin ataklar olmadan, yavaş ilerlemesidir.
Nasıl teşhis edilir?
MS tanısı; belirtilerin öyküsü, nörolojik muayene ve beyin ile omurilik MR’ı birlikte değerlendirilerek konur. Tanıda, sinir sisteminin farklı bölgelerinde ve farklı zamanlarda oluşmuş hasarın gösterilmesi esastır; bu amaçla uluslararası tanı ölçütleri kullanılır.
Gerekli durumlarda omurilik sıvısı incelemesi, görme yollarının elektriksel testleri ve benzer belirtiler yapan B12 eksikliği, tiroid ve romatizmal hastalıkları ayırt etmeye yönelik kan tahlilleri istenir.
Hangi yöntemler uygulanabilir?
MS’te plan, hastalığın tipine, etkinliğine ve kişinin yaşam koşullarına göre yapılır:
- Atak dönemi: Atağın yatıştırılmasına yönelik tedavinin planlanması
- Hastalık seyrini değiştiren tedaviler: Atak sıklığını ve yeni hasar alanlarının oluşmasını azaltmaya yönelik uzun süreli tedavilerin planlanması ve izlenmesi
- Belirtilerin yönetimi: Yorgunluk, kas spazmı, ağrı, idrar yakınmaları, uyku ve ruh hali değişiklikleri
- Rehabilitasyon: Fizik tedavi, denge ve yürüme çalışmaları için yönlendirme
- Yaşam düzeni: Sigaranın bırakılması, düzenli egzersiz, D vitamini düzeyinin izlenmesi, uyku ve stres yönetimi
- Fonksiyonel tıp değerlendirmesi: Beslenme ve mikro besin düzeylerinin incelenmesi — hastalık seyrini değiştiren tedavilerin yerine değil, yanında — bkz. fonksiyonel tıp
Takip, düzenli nörolojik muayene ve belirli aralıklarla yapılan MR incelemeleriyle sürdürülür.
Ne zaman hekime başvurmalı?
- Bir gözde günler içinde gelişen görme bulanıklığı ya da göz ağrısı varsa
- Kol, bacak ya da gövdede 24 saatten uzun süren uyuşma veya güçsüzlük başladıysa
- Açıklanamayan denge kaybı ya da çift görme varsa
- MS tanısı olan biri için yeni bir belirti ortaya çıktıysa ya da var olan belirtiler belirgin şekilde arttıysa