Botulinum toksin her migren hastasına uygulanır mı?

Hayır. Bu yöntem, ayda 15 gün ve üzerinde baş ağrısı olan kronik migrende değerlendirilir. Ayda daha az atak geçirilen epizodik migrende yararı gösterilememiştir; bu kişilerde başka önleyici seçenekler ele alınır.

Botulinum toksin uygulaması ağrılı mıdır?

Çok ince iğneler kullanılır; her enjeksiyonda kısa süreli bir batma ve yanma hissedilir. Uygulama genellikle kısa sürede tamamlanır ve ardından aynı gün günlük yaşama dönülebilir.

Botulinum toksinin etkisi ne kadar sürer?

Etki geçicidir. Blefarospazm ve hemifasiyal spazmda etki çoğunlukla üç–dört ay sürer. Kronik migrende uygulamalar yaklaşık 12 haftada bir planlanır ve yanıt ilk iki–üç uygulamadan sonra baş ağrısı günlüğüyle değerlendirilir.

Uygulamadan sonra nelere dikkat edilmeli?

İlk saatlerde enjeksiyon bölgelerine masaj yapılmaması ve bölgenin ovalanmaması önerilir. Göz kapağında düşüklük, çift görme, yutma ya da nefes almada güçlük gibi yakınmalar gelişirse hekime bilgi verilmelidir.

Gebelikte botulinum toksin uygulanabilir mi?

Gebelik ve emzirme döneminde güvenliliğine ilişkin yeterli veri bulunmadığından bu dönemlerde genellikle uygulanmaz. Gebelik olasılığı ve gebelik planı, uygulama öncesinde hekime mutlaka bildirilmelidir.

Botulinum Toksin: Kronik Migren ve Yüz Spazmı

Botulinum toksin uygulaması nedir?

Botulinum toksin, sinir uçlarından kasa iletilen kimyasal uyarıyı geçici olarak azaltan bir proteindir. Çok küçük miktarlarda ve doğrudan hedef kasa uygulandığında o kastaki istemsiz kasılmaları azaltır. Kronik migrende ise ağrı iletiminde rol oynayan bazı maddelerin sinir uçlarından salınımını azaltarak etki ettiği düşünülmektedir.

Etki kalıcı değildir: sinir uçları zamanla yeni bağlantılar kurar ve etki birkaç ay içinde azalır. Bu nedenle uygulama, kişinin yanıtına göre belirli aralıklarla tekrarlanır.

Muayenehanede botulinum toksin yalnızca nörolojik durumlarda uygulanır:

Kronik migren
Blefarospazm (göz kapaklarında istemsiz kapanma)
Hemifasiyal spazm (yüzün bir yarısında istemsiz kasılmalar)

Kronik migrende nasıl kullanılır?

Uluslararası Baş Ağrısı Sınıflaması’na göre kronik migren; en az üç aydır, ayda 15 gün ve üzerinde baş ağrısı olması ve bu günlerin en az sekizinde ağrının migren özellikleri taşımasıdır. Bu tablo, günlük yaşamı ve iş gücünü belirgin biçimde etkiler.

Kronik migrende botulinum toksin; alın, şakak, başın arka bölümü, ense ve omuz kaslarındaki belirli noktalara yapılan çok sayıda küçük enjeksiyonla uygulanır ve yaklaşık 12 haftada bir tekrarlanır. Toplam 1.384 kişinin katıldığı iki büyük plasebo kontrollü çalışmanın (PREEMPT) birleşik sonuçlarında, 24. haftada ayda baş ağrılı gün sayısındaki azalma uygulama grubunda ortalama 8,4 gün, plasebo grubunda 6,6 gün bulunmuş ve fark istatistiksel olarak anlamlı kabul edilmiştir. Amerikan Nöroloji Akademisi’nin 2016 kılavuz güncellemesi de yöntemin kronik migrende etkili olduğunu, ayda 15 günden az baş ağrısı olan epizodik migrende ise etkili olmadığını bildirmektedir.

Uygulama planlanmadan önce baş ağrısının türü yeniden değerlendirilir. Ağrı kesicilerin sık kullanımına bağlı baş ağrısı, uyku sorunları ve diğer tetikleyiciler birlikte ele alınır; önleyici tedavi seçenekleri gözden geçirilir. Yanıt, uygulama öncesinde başlanan baş ağrısı günlüğü üzerinden değerlendirilir. Ayrıntılar için migren ve baş ağrısı sayfalarına bakabilirsiniz.

Blefarospazm nedir, nasıl değerlendirilir?

Blefarospazm, göz kapaklarını kapatan kasların istemsiz ve tekrarlayan kasılmasıyla seyreden bir distonidir. Çoğunlukla sık göz kırpma ve gözlerde batma hissiyle başlar; zamanla göz kapakları istemsizce kapanır ve okuma, araç kullanma ya da yürüme gibi günlük etkinlikler zorlaşabilir. Genellikle iki gözü birlikte etkiler; parlak ışık, stres ve yorgunluk kasılmaları artırabilir. Orta yaş ve sonrasında, kadınlarda daha sık görülür.

Tek göz kapağında birkaç gün ya da hafta süren hafif seğirme (miyokimi) ise sık görülür ve çoğunlukla kendiliğinden geçer; blefarospazmdan farklıdır. Göz kuruluğu ve göz kapağı hastalıkları da benzer yakınmalara yol açabileceğinden ayrım muayeneyle yapılır.

Blefarospazmda botulinum toksin, göz çevresindeki kasın belirli noktalarına ince iğneyle uygulanır. Amerikan Nöroloji Akademisi’nin değerlendirmesinde blefarospazm, bu yöntemin değerlendirilmesi önerilen durumlar arasında yer almaktadır.

Hemifasiyal spazm nedir?

Hemifasiyal spazm, yüzün yalnızca bir yarısındaki kaslarda istemsiz ve tekrarlayan kasılmalarla seyreden bir durumdur. Kasılmalar çoğunlukla göz çevresinde başlar; zamanla yanak ve ağız köşesine yayılabilir ve uykuda da sürebilir. En sık neden, yüz sinirinin beyin sapından çıktığı bölgede komşu bir damarın sinire baskı yapmasıdır.

Değerlendirmede nörolojik muayenenin yanı sıra başka nedenlerin ayırt edilmesi için beyin MR’ı istenir. Botulinum toksin, hemifasiyal spazmda yaygın olarak kullanılan yöntemlerden biridir; etki çoğunlukla 3–6 gün içinde başlar ve ortalama üç ay kadar sürer. Kasılmaların kaynağı olan damar baskısını gidermeye yönelik cerrahi seçenek (mikrovasküler dekompresyon) ise gerektiğinde beyin cerrahisi tarafından değerlendirilir.

Uygulama nasıl yapılır?

Muayenede tanı netleştirilir; önceki tedaviler, kullanılan ilaçlar, gebelik durumu ve kas–sinir hastalıkları sorgulanır.
Uygulama yapılacak kaslar ve noktalar belirlenir, cilt temizlenir.
Çok ince bir iğneyle kas içine küçük miktarlarda uygulama yapılır.
Kısa bir gözlemin ardından aynı gün günlük yaşama dönülebilir.
Kontrolde yanıt, baş ağrısı günlüğü ya da kasılmaların sıklığı üzerinden değerlendirilir ve sonraki uygulamanın zamanı planlanır.

Olası yan etkiler nelerdir?

Enjeksiyon yerinde kısa süreli ağrı, kızarıklık ya da morarma
Migren uygulamasında boyun ağrısı ya da boyunda geçici güçsüzlük hissi
Göz kapağında ya da kaşta geçici düşüklük
Göz çevresi uygulamalarında göz kuruluğu, sulanma, nadiren çift görme
Yüz uygulamalarında yüz kaslarında geçici güçsüzlük

Bu etkiler çoğunlukla hafif ve geçicidir. Yutma ya da nefes almada güçlük gibi nadir ancak önemli belirtilerde beklemeden hekime başvurulmalıdır.

Kimler için uygun değildir?

Daha önce aynı maddeye karşı alerjik tepki gösterenler
Uygulama bölgesinde enfeksiyon bulunanlar
Miyastenia gravis gibi sinir–kas kavşağını etkileyen hastalıkları olanlar
Gebelik ve emzirme dönemindekiler

Bazı antibiyotikler ve kas gevşeticiler etkileşime girebileceğinden kullanılan tüm ilaçlar uygulama öncesinde hekime bildirilmelidir.

Botulinum toksin uygulaması kronik migren ve yüz spazmlarında