Denge kaybı nedir?
Denge, beynin üç kaynaktan gelen bilgiyi birleştirmesiyle sağlanır: iç kulaktaki denge organı, gözler ve ayak tabanı ile eklemlerden gelen pozisyon duyusu (derin duyu). Bu bilgiler beyincikte işlenir ve kaslara sürekli küçük düzeltme komutları gönderilir. Sistemin herhangi bir halkasındaki sorun, ayakta dururken ya da yürürken dengesizliğe yol açar.
Denge kaybı, dönme hissiyle seyreden vertigodan farklıdır: Kişi çoğunlukla başının değil, bedeninin sallandığını, yere sağlam basamadığını tarif eder.
Dengesizliğe neler yol açar?
- Polinöropati: Diyabet, B12 vitamini eksikliği ve alkole bağlı sinir hasarında ayaklardan gelen duyu azalır; dengesizlik karanlıkta ve gözler kapalıyken artar. Ayrıntılar için uyuşma ve karıncalanma sayfasına bakabilirsiniz.
- İç kulak sorunları: Geçirilmiş iç kulak iltihabı ya da her iki iç kulağın etkilenmesi
- Beyincik hastalıkları: Geniş adımlı, sarhoş yürüyüşünü andıran dengesizlik, ellerde titrek hareketler
- Parkinson hastalığı: Küçük adımlarla yürüme, dönerken zorlanma, öne eğik duruş
- Normal basınçlı hidrosefali: Ayakların yere yapışmış gibi olduğu yürüyüş; idrar tutamama ve unutkanlık eşlik edebilir
- İnme ve multipl skleroz: Beyindeki denge ve hareket yollarının etkilenmesi
- İlaçlar: Uyku ilaçları, sakinleştiriciler, bazı tansiyon ve sinir ağrısı ilaçları; özellikle birden fazla ilacın birlikte kullanılması
- Tansiyon düşmesi: Ayağa kalkarken ortaya çıkan sersemlik ve sendeleme
- Diğer etkenler: Görme bozukluğu, bacak kaslarında güçsüzlük, diz ve kalça sorunları
İleri yaşta dengesizliğin çoğu zaman tek bir nedeni yoktur; birkaç küçük sorun bir araya gelerek düşme riskini artırır.
Denge kaybı nasıl değerlendirilir?
Değerlendirme dengesizliğin ne zaman başladığı, nasıl ilerlediği, hangi durumlarda arttığı ve düşme olup olmadığı sorgulanarak başlar. Kullanılan tüm ilaçlar gözden geçirilir.
Nörolojik muayenede yürüyüş, ayakta durma, gözler kapalıyken denge, his, refleksler, kas gücü ve beyincik işlevleri incelenir; tansiyon yatarak ve ayakta ölçülür. Bulgulara göre şu tetkikler istenebilir:
- Kan tahlilleri: kan şekeri, B12 vitamini, tiroid ve gerekli diğer değerler
- EMG: ayaklardaki sinir hasarının gösterilmesi
- Beyin MR’ı: beyincik, beyin sapı ya da beyin kaynaklı bir neden düşünüldüğünde
- Karotis Doppler ultrason: damar kaynaklı bir sorun düşünüldüğünde
- Kulak burun boğaz değerlendirmesi: iç kulak işlevleri için
Hangi yöntemler uygulanabilir?
Plan, altta yatan nedene ve düşme riskine göre yapılır:
- Nedene yönelik plan: B12 eksikliğinin giderilmesi, kan şekerinin düzenlenmesi, Parkinson ve diğer hastalıkların takibi
- Dengesizliği artırabilecek ilaçların hekim tarafından gözden geçirilmesi
- Denge ve bacak kaslarını güçlendiren egzersizler; gerektiğinde fizik tedavi ve rehabilitasyon için yönlendirme
- Bastonu ya da yürüteci doğru kullanma konusunda yönlendirme
- Evde düşme riskini azaltan düzenlemeler
Ne zaman hekime başvurmalı?
- Son aylarda dengesizlik başladıysa ya da arttıysa
- Bir ya da daha fazla kez düştüyseniz
- Dengesizliğe ayaklarda uyuşma, unutkanlık, idrar kaçırma ya da titreme eşlik ediyorsa
Ani başlayan dengesizliğe konuşma bozukluğu, çift görme, yüzde ya da vücutta uyuşma veya güçsüzlük eşlik ediyorsa beklemeden 112’yi arayın.