Bel fıtığı nedir?
Omurlar arasında, darbeleri emen ve hareketi sağlayan diskler bulunur. Her disk, dışta sert bir halka ve içte jöle kıvamında bir çekirdekten oluşur. Bel fıtığında dış halkadaki bir yırtıktan çekirdek dışarı taşar ve omurilikten çıkan sinir köküne baskı yapar ya da çevresinde iltihabi bir tepki oluşturur.
Fıtık en sık bel omurlarının alt seviyelerinde, L4–L5 ve L5–S1 aralıklarında görülür. Yaşla birlikte disklerin su içeriğinin azalması, ağır kaldırma, ani dönme hareketleri ve uzun süre oturma risk etkenleri arasındadır.
Belirtileri nelerdir?
- Belden kalçaya, uyluğun arkasına ve dizin altına, bazen ayağa kadar yayılan ağrı (siyatik)
- Bacakta ya da ayakta şerit şeklinde uyuşma ve karıncalanma
- Öksürme, hapşırma ve ıkınmayla artan ağrı
- Ayak bileğini ya da başparmağı kaldırmada, parmak ucunda durmada güçsüzlük
Bacağa yayılan ağrı, çoğu zaman bel ağrısından daha belirgindir.
Hangi durumlar acildir?
Aşağıdaki belirtiler omuriliğin alt ucundaki sinir köklerinin ağır sıkıştığını (kauda ekuina sendromu) gösterebilir ve acil değerlendirme gerektirir:
- İdrar yapamama, idrar ya da dışkı kaçırma
- Apış arası ve makat çevresinde uyuşma
- İki bacakta birden başlayan ya da hızla ilerleyen güçsüzlük
Bu belirtilerden biri varsa beklemeden acil servise başvurun.
Nasıl değerlendirilir?
Değerlendirme ayrıntılı öykü ve nörolojik muayeneyle yapılır: kas gücü, refleksler, his ve bacağın düz kaldırılmasıyla ağrının ortaya çıkıp çıkmadığı incelenir.
Uyarı işaretleri olmayan kişilerde görüntüleme her zaman ilk adımda gerekmez; İngiltere Ulusal Sağlık ve Bakım Mükemmeliyeti Enstitüsü (NICE) de sonucun planı değiştirmeyeceği durumlarda rutin görüntüleme önermemektedir. Ağrı haftalardır sürüyorsa, güçsüzlük varsa ya da bir girişim düşünülüyorsa MR istenir. Sinir kökünün ne ölçüde etkilendiğini göstermek ve sinir sıkışması ya da polinöropati gibi durumları ayırt etmek için EMG yapılabilir.
Hangi yöntemler uygulanabilir?
Bel fıtığına bağlı yakınmalar birçok kişide haftalar ya da aylar içinde, ameliyat gerekmeden azalır. Plan bu süreçte ağrıyı kontrol altına almayı, hareketi korumayı ve sinir kökünü izlemeyi amaçlar:
- Ağrının izin verdiği ölçüde aktif kalma, kişiye uygun egzersiz programı
- Ağrı ve sinir ağrısına yönelik ilaç planının düzenlenmesi
- Bel çevresindeki kas spazmına yönelik kuru iğne ya da nöral terapi
- Fizik tedavi ve rehabilitasyon için yönlendirme
- İlerleyen güçsüzlük, acil belirtiler ya da diğer yöntemlere karşın süren şiddetli ağrıda beyin ve sinir cerrahisi değerlendirmesi
Bel sağlığını korumak için nelere dikkat edilmeli?
- Yükü belden eğilerek değil, dizleri bükerek ve yükü gövdeye yakın tutarak kaldırmak
- Uzun süre oturulan işlerde her 30–45 dakikada bir kalkıp birkaç dakika yürümek
- Gövde ve kalça kaslarını güçlendiren düzenli egzersiz yapmak
- Fazla kiloyu azaltmak ve sigarayı bırakmak; sigara disklerin beslenmesini olumsuz etkiler
Ne zaman hekime başvurmalı?
- Bacağa yayılan ağrı birkaç günde azalmıyor ya da uykuyu bölüyorsa
- Bacakta ya da ayakta uyuşma veya güçsüzlük başladıysa
- Ağrı tekrarlıyorsa ya da işinizi yapmanızı engelliyorsa