Ağrı kesici kaynaklı baş ağrısı nedir?
Baş ağrısı için alınan ilaçlar, ara sıra kullanıldığında atağı hafifletir. Ancak migren ya da gerilim tipi baş ağrısı olan bir kişi bu ilaçları aylarca çok sık kullanırsa, beyin ağrıya karşı daha duyarlı hale gelebilir ve baş ağrısı günleri artar. Uluslararası Baş Ağrısı Sınıflaması bu tabloyu ilaç aşırı kullanımına bağlı baş ağrısı olarak tanımlar.
Bu baş ağrısı türü toplumda yaklaşık her 100 kişiden 1–2’sinde görülür ve kronik baş ağrısının önemli nedenlerinden biridir. Kadınlarda ve migreni olanlarda daha sıktır.
Ayda kaç gün ağrı kesici kullanmak fazla sayılır?
Tanı ölçütlerine göre, önceden baş ağrısı hastalığı olan bir kişide ayda 15 gün ve üzerinde baş ağrısı varsa ve aşağıdaki kullanım en az 3 aydır sürüyorsa bu tanı düşünülür:
- Basit ağrı kesicilerin ayda 15 gün ya da daha fazla kullanılması
- Migrene özgü ilaçların, birden fazla etken madde içeren kombine ağrı kesicilerin ya da opioid içeren ilaçların ayda 10 gün ya da daha fazla kullanılması
Burada önemli olan ilacın toplam miktarı değil, kullanılan gün sayısıdır. Ayda birkaç kez yüksek miktarda kullanım yerine, az miktarda ama neredeyse her gün kullanım daha risklidir.
Hangi belirtiler ağrı kesici kaynaklı baş ağrısını düşündürür?
- Baş ağrısının ayların içinde giderek sıklaşması
- Sabah uyanır uyanmaz başlayan baş ağrısı
- İlacın etkisi geçince ağrının yeniden başlaması ve ilaca daha sık ihtiyaç duyulması
- “Ağrı başlamadan önlem almak” için ilaç kullanma alışkanlığı
- Önceden işe yarayan önleyici yöntemlerin etkisinin azalması
Bu tabloyu fark etmenin en kolay yolu, baş ağrısı günlüğü tutmaktır. Günlükte ağrılı günler, ağrının şiddeti ve ilaç alınan günler işaretlenir.
Nasıl ele alınır?
Yaklaşım, hekimle birlikte planlanan birkaç adımdan oluşur:
- Bilgilendirme: Sık ilaç kullanımı ile ağrı sıklığı arasındaki ilişkinin anlaşılması sürecin en önemli parçasıdır.
- Aşırı kullanılan ilacın azaltılması ya da bırakılması: Basit ağrı kesiciler ve migrene özgü ilaçlarda bu genellikle doğrudan yapılabilir. Opioid ya da sakinleştirici içeren ilaçlarda ise ani bırakma uygun değildir; azaltma mutlaka hekim gözetiminde yapılmalıdır.
- Önleyici tedavinin başlanması: Altta yatan migren ya da gerilim tipi baş ağrısı için önleyici yaklaşım planlanır. Ayda 15 gün ve üzerinde baş ağrısı olan kronik migrende botulinum toksin uygulaması da seçenekler arasındadır.
- Geçiş döneminin yönetimi: İlaç azaltıldıktan sonraki ilk günlerde baş ağrısı geçici olarak artabilir; bulantı, uyku sorunu ve huzursuzluk eşlik edebilir. Bu dönem için hekimle önceden plan yapılması süreci kolaylaştırır.
Avrupa Nöroloji Akademisi’nin 2020 kılavuzu, bilgilendirme, aşırı kullanılan ilacın bırakılması ve önleyici tedavinin birlikte ele alınmasını önermektedir.
Tekrarlamaması için neler yapılabilir?
- Baş ağrısı günlüğünü sürdürmek
- Atak ilacı kullanılan gün sayısını ayda 10 günün altında tutmak; pratikte haftada 2 günden fazla kullanmamaya özen göstermek
- Uyku, öğün ve sıvı düzenini korumak; tetikleyicileri tanımak
- Önleyici tedavinin etkisini kontrol muayenelerinde birlikte değerlendirmek
Migrenin tetikleyicileri ve önleyici yaklaşımlar için migren ve baş ağrısı sayfalarına bakabilirsiniz. Uyku düzeninin migrenle ilişkisi ise migren ve uyku makalesinde ele alınmıştır.
Kaynaklar
- Uluslararası Baş Ağrısı Sınıflaması, 3. baskı (ICHD-3) — 8.2 İlaç aşırı kullanımına bağlı baş ağrısı
- Diener HC ve ark. European Academy of Neurology guideline on the management of medication-overuse headache. European Journal of Neurology, 2020
